Jak obliczyć zachowek ?


Obliczenie zachowku

Zasadą jest to, że zachowek   równa się połowie tego co dany członek rodziny otrzymałby, gdyby nie było testamentu. Wyjątkiem jest tutaj osoba, która uprawniona jest do zachowku i jest trwale niezdolna do  pracy lub nie ma skończonych 18 lat – wtedy może otrzymać zachowek w wysokości 2/3 tego co normalnie by dostała gdyby nie było testamentu.

Dla przykładu: Spadkodawca zostawił mieszkanie warte 450 000 zł. Po jego śmierci zgodnie z zasadami ustawowymi – do dziedziczenia uprawniona była żona spadkodawcy wraz z dwójką jego dzieci. Każda z tych osób miałaby prawo do 1/3 mieszkania. Jednak okazał się, ze spadkodawca przed śmiercią sporządził testament i całe mieszkanie zapisał swojej kochance.

Gdyby nie było testamentu, to mieszkanie dostałaby żona spadkodawcy oraz jego dzieci, a tak mieszkanie przypadnie kochance spadkobiercy, ale będzie ona musiała wypłacić żonie i dzieciom spadkobiercy zachowek, ponieważ tego zażądali.

Każdy z nich otrzyma po 75. 000 zł (normalnie dostaliby po 150. 000, ale mogą zażądać tylko połowę tego co przypadłoby im, gdyby nie było testamentu).

Wysokość zachowku obliczysz  wykonując dwie czynności:

1. Po pierwsze oblicz udział jaki przypadałby Ci w ramach dziedziczenia ustawowego (gdyby nie było testamentu).

Zasady obliczania takiego udziału:

  • ustalając udział spadkowy, który stanowi podstawę do obliczania zachowku, należy uwzględnić spadkobierców niegodnych,a  także spadkobierców, którzy spadek odrzucili;
  • nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia lub ich wydziedziczono.

2. Następnie trzeba ustalić wartość spadku. Wtedy dopiero da nam to wiedzę o dokładnej sumie, jaka należy się nam jako osobie uprawnionej do zachowku .

Pamiętaj ! Niestety przepisy nie wskazują jasno sposobu obliczenia wartosci spadku.

Tak więc jako podstawę do obliczenia zachowku bierze się tzw. „czystą wartość spadku”.  Jest spadek po odliczeniu od niego długów spadkowych.

Pamiętaj ! Obliczając czystą wartość spadku nie odliczaj od niej wartości  zapisów oraz polecań, ale odlicz wartość darowizn.

Darowizna a wysokość spadku

Jeżeli spadkodawca tuż przed śmiercią podaruje komuś np. samochód, to staje się on własnością obdarowanego i nie wchodzi on do spadku po spadkodawcy.

Jednak osoby, które są uprawnione do zachowku będą pokrzywdzone, gdyż czysta wartość spadku będzie niższa, a za tym idzie niższy udział spadkowy przypadający na jedną osobę.

Pamiętaj ! By osoby, które są uprawnione do zachowku nie czuły się pokrzywdzone, darowizna przekazana przez spadkodawce tuż przed śmiercią, mimo że nie należy już do spadku, doliczana jest do wartości spadku.  Doliczenia dokonuje się nawet, gdy obdarowany zbył już darowiznę.

Kiedy nie dolicza się darowizn do wartości spadku ?

1. Obliczając zachowek nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, które zwyczajowo przyjęte są w danych stosunkach (darowizny na święta, urodziny, imieniny) oraz takich, które zostały dokonane przed więcej niż dziesięciu laty licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), darowizn na rzecz osób, które nie są spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku. Darowizny, które dokonano na rzecz osób, które są spadkobiercami uprawnionymi zachowku podlegają zaliczeniu bez względu na to kiedy zostały dokonane.

2. Obliczając zachowek, który należy się synowi  oraz jego potokom nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił w czasie, kiedy nie miał syna, wnuka, prawnuka itd. Wyjątkiem jest tutaj sytuacja, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzenie syna, wnuka, prawnuka.

3. Obliczając zachowek, który należy się małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Czy darowizny zalicza się na należny uprawnionemu zachowek?

Generalnie są zaliczane w związku z dążeniem do wyeliminowania sytuacji, w której uprawniony do zachowku zostaje obdarowany za życia spadkodawcy, a później żąda jeszcze zachowku.

Tak wiec przyjmuje się, ze za życia spadkodawcy doszło już do rozliczenia tych dwóch osób, a żądanie zachowku byłoby krzywdzące w stosunku do spadkobierców.

Gdy do zachowku uprawniony jest wnuk, prawnuk itd. to dolicza się też darowiznę, którą dokonano na rzecz swojego dziecka.

Jeśli  prawo do zachowku przysługuje dziecku, wnukowi, prawnukowi itd. zalicza się na należy zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania, a także wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

W sytuacji, w której spadkobierca musi zapłacić zachowek, a sam jest do niego uprawniony, to jego odpowiedzialność jest ograniczona tylko do wysokości nadwyżki, która przekracza  jego własny zachowek.

Prawo spadkowe Jak SAMODZIELNIE załatwić sprawy spadkowe i przygotować odpowiednie pisma?

Pewnie znasz to powiedzenie: „Nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności”.

Tymczasem każdego z nas prędzej czy później czeka bliższe spotkanie z prawem i znajomość prawa BARDZO się wówczas przydaje. Co takiego mam na myśli? Oczywiście chodzi o sprawę spadkową.

Prawo spadkowe dotyczy każdego człowieka. Gdy umierają rodzice – trzeba uregulować po nich sprawy majątkowe. Gdy chcemy rozporządzić własnym majątkiem na przyszłość – spisujemy testament. Problem w tym, że nieznajomość prawa może sprawić, że… prawo obróci się przeciwko Tobie.

3 pytania testowe – sprawdź swoją znajomość prawa

Nie wiem, czy jesteś tego świadomy, dlatego mam do Ciebie 3 pytania:

  • Czy wiesz, że brak Twojej reakcji na wieść o śmierci bliskiej osoby może sprawić, że nabędziesz spadek ze wszystkimi jej długami?
  • Czy wiesz, że Twoje prawo do zachowku może się przedawnić?
  • Czy wiesz, że może się zdarzyć, że będziesz musiał zapłacić podatek od spadku, choć mógłbyś go nie płacić W OGÓLE?

To tylko kilka pytań, na które MUSISZ znać odpowiedź, jeśli czeka Cię nabycie spadku.

Wiadomo, że przepisy naszego polskiego prawa nie są łatwe, i dlatego właśnie wydano poradnik poświęcony prawu spadkowemu, który w przystępny sposób wyjaśnia zawiłości prawa związane ze spadkiem, testamentem czy zachowkiem.

Jeżeli chcesz SAMODZIELNIE uporządkować swoje sprawy spadkowe albo swojej rodziny – teraz w prosty sposób i w jednym miejscu dowiesz się, jak to zrobić. Po prostu kliknij tutaj»

Komu należy się zachowek ?


Prawo do zachowku

Zachowek przysługuje członkom najbliższej rodziny, którzy, gdyby nie było testamentu, dziedziczyliby na podstawie kodeksu cywilnego, a więc zstępnym (dzieciom, wnukom oraz rodzicom.

Na czym polega zachowek

Spadkodawca w wyniku sporządzenia testamentu może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższej rodziny. Powołanie do spadku takiej osoby może prowadzić do pokrzywdzenia osób najbliższych spadkodawcy, które niejednokrotnie przyczyniają się do tworzenia lub powiększania majątku spadkowego. Złagodzeniu skutków rozrządzeń testamentowych, które są niekorzystne dla osób najbliższych spadkodawcy, służy właśnie prawo do zachowku.

Prawo to wyraża się możliwością żądania od spadkobiercy zapłaty określonej sumy pieniężnej, która stanowi równowartość pewnego ułamka części, w jakiej osoby te dziedziczyłyby spadek, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Prawo do żądania tej sumy nie oznacza jednak, że osoby uprawnione do zachowku odzyskują status spadkobiercy. Osoba powołana do dziedziczenia w testamencie (którą może być także osoba z kręgu uprawnionych do zachowku) pozostaje spadkobiercą, z tym tylko, że ma obowiązek spłaty na rzecz osób uprawnionych określonych sum z tytułu zachowku (zob. L. Kaltenbek-Skarbek, W. Żurek, Prawo spadkowe, Lex/el 2007). Zachowek zapewnia zatem osobom wskazanym w ustawie  określoną korzyść ze spadku, nawet wbrew woli zmarłego.

Zachowek nie tylko chroni spadkobierców ustawowych od niekorzystnych rozrządzeń testamentowych, ale także stanowi ochronę przed pokrzywdzeniem ich poprzez dokonywanie przez spadkodawcę darowizn. W tym przypadku roszczenie o zachowek może być realizowane także przeciwko osobom, które uzyskały od spadkodawcy darowiznę, bez względu na to, czy są spadkobiercami.

Osoby uprawnione do zachowku

Uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Uprawnionymi do zachowku są:

• zstępni;
• małżonek
• oraz rodzice spadkodawcy (art. 991 § 1 K.c.).

Powstanie uprawnienia do zachowku jest przy tym uzależnione od tego, aby w konkretnym stanie faktycznym osoby te były powołane do spadku z ustawy. Rodzice spadkodawcy mogą być uprawnieni do zachowku jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił dzieci.

Przykład 1

Spadkodawca w wyniku sporządzenia testamentu powołał do dziedziczenia swego najbliższego kolegę. Spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci. Małżonek i dzieci nabędą prawo do zachowku, natomiast prawa tego nie nabędą rodzice spadkodawcy, gdyż w tym przypadku nie dochodzą oni do dziedziczenia z ustawy.

Uprawnienie do zachowku przysługuje zatem przede wszystkim dzieciom i małżonkowi spadkodawcy. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, do zachowku uprawnione są jego dzieci, czyli wnuki spadkodawcy itd.

Krzysztof Tyła
Źródło: Prawo spadkowe w praktyce z wzorami pism

Obliczanie zachowku

Obliczenie wartości zachowku, polega na ustaleniu udziału spadkowego, który przysługuje z racji dziedziczenia ustawowego, a następnie od tego udziału wylicza się zachowek, który wynosi:

  • 1/2 spadku, jaski przysługiwałby spadkobiercy przy dziedziczeniu ustawowym;
  • 2/3 spadku, gdy uprawnioną do zachowku jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy w chwili śmierci spadkobiercy.

Przykład 2

Spadkodawca pozostawił trzech pełnoletnich, zdolnych do pracy synów, dziedziczących w częściach równych. Wartość majątku spadkowego wynosi 90 000 zł, żadne darowizny nie podlegają doliczeniu.

Udział stanowiący podstawę obliczenia zachowku wynosi zatem 1/3, a należny zachowek – 1/6 substratu zachowku. Zachowek należny każdemu z uprawnionych wynosi zatem 15 000 zł (90 000 zł × 1/6 = 15 000 zł).

Krzysztof Tyła
Źródło: Prawo spadkowe w praktyce z wzorami pism

Pamiętaj ! Do wartości spadku (a zatem także do zachowku) dolicza się darowizny, które zostały przekazane przez spadkodawcę przed śmiercią z wyjątkiem m.in.:

  • drobnych prezentów (zwyczajowo przyjętych);
  • darowizn, które zostały dokonane na więcej niż 10 lat wstecz przed śmiercią spadkodawcy.

Pamiętaj ! O zachowek należy wystąpić w ciągu trzech lat od śmierci spadkodawcy. Później roszczenie ulega przedawnieniu.

Jak obliczyć zachowek »