Komu należy się zachowek ?


Prawo do zachowku

Zachowek przysługuje członkom najbliższej rodziny, którzy, gdyby nie było testamentu, dziedziczyliby na podstawie kodeksu cywilnego, a więc zstępnym (dzieciom, wnukom oraz rodzicom.

Na czym polega zachowek

Spadkodawca w wyniku sporządzenia testamentu może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższej rodziny. Powołanie do spadku takiej osoby może prowadzić do pokrzywdzenia osób najbliższych spadkodawcy, które niejednokrotnie przyczyniają się do tworzenia lub powiększania majątku spadkowego. Złagodzeniu skutków rozrządzeń testamentowych, które są niekorzystne dla osób najbliższych spadkodawcy, służy właśnie prawo do zachowku.

Prawo to wyraża się możliwością żądania od spadkobiercy zapłaty określonej sumy pieniężnej, która stanowi równowartość pewnego ułamka części, w jakiej osoby te dziedziczyłyby spadek, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Prawo do żądania tej sumy nie oznacza jednak, że osoby uprawnione do zachowku odzyskują status spadkobiercy. Osoba powołana do dziedziczenia w testamencie (którą może być także osoba z kręgu uprawnionych do zachowku) pozostaje spadkobiercą, z tym tylko, że ma obowiązek spłaty na rzecz osób uprawnionych określonych sum z tytułu zachowku (zob. L. Kaltenbek-Skarbek, W. Żurek, Prawo spadkowe, Lex/el 2007). Zachowek zapewnia zatem osobom wskazanym w ustawie  określoną korzyść ze spadku, nawet wbrew woli zmarłego.

Zachowek nie tylko chroni spadkobierców ustawowych od niekorzystnych rozrządzeń testamentowych, ale także stanowi ochronę przed pokrzywdzeniem ich poprzez dokonywanie przez spadkodawcę darowizn. W tym przypadku roszczenie o zachowek może być realizowane także przeciwko osobom, które uzyskały od spadkodawcy darowiznę, bez względu na to, czy są spadkobiercami.

Osoby uprawnione do zachowku

Uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Uprawnionymi do zachowku są:

• zstępni;
• małżonek
• oraz rodzice spadkodawcy (art. 991 § 1 K.c.).

Powstanie uprawnienia do zachowku jest przy tym uzależnione od tego, aby w konkretnym stanie faktycznym osoby te były powołane do spadku z ustawy. Rodzice spadkodawcy mogą być uprawnieni do zachowku jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił dzieci.

Przykład 1

Spadkodawca w wyniku sporządzenia testamentu powołał do dziedziczenia swego najbliższego kolegę. Spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci. Małżonek i dzieci nabędą prawo do zachowku, natomiast prawa tego nie nabędą rodzice spadkodawcy, gdyż w tym przypadku nie dochodzą oni do dziedziczenia z ustawy.

Uprawnienie do zachowku przysługuje zatem przede wszystkim dzieciom i małżonkowi spadkodawcy. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, do zachowku uprawnione są jego dzieci, czyli wnuki spadkodawcy itd.

Krzysztof Tyła
Źródło: Prawo spadkowe w praktyce z wzorami pism

Obliczanie zachowku

Obliczenie wartości zachowku, polega na ustaleniu udziału spadkowego, który przysługuje z racji dziedziczenia ustawowego, a następnie od tego udziału wylicza się zachowek, który wynosi:

  • 1/2 spadku, jaski przysługiwałby spadkobiercy przy dziedziczeniu ustawowym;
  • 2/3 spadku, gdy uprawnioną do zachowku jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy w chwili śmierci spadkobiercy.

Przykład 2

Spadkodawca pozostawił trzech pełnoletnich, zdolnych do pracy synów, dziedziczących w częściach równych. Wartość majątku spadkowego wynosi 90 000 zł, żadne darowizny nie podlegają doliczeniu.

Udział stanowiący podstawę obliczenia zachowku wynosi zatem 1/3, a należny zachowek – 1/6 substratu zachowku. Zachowek należny każdemu z uprawnionych wynosi zatem 15 000 zł (90 000 zł × 1/6 = 15 000 zł).

Krzysztof Tyła
Źródło: Prawo spadkowe w praktyce z wzorami pism

Pamiętaj ! Do wartości spadku (a zatem także do zachowku) dolicza się darowizny, które zostały przekazane przez spadkodawcę przed śmiercią z wyjątkiem m.in.:

  • drobnych prezentów (zwyczajowo przyjętych);
  • darowizn, które zostały dokonane na więcej niż 10 lat wstecz przed śmiercią spadkodawcy.

Pamiętaj ! O zachowek należy wystąpić w ciągu trzech lat od śmierci spadkodawcy. Później roszczenie ulega przedawnieniu.

Jak obliczyć zachowek »

 

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s